फ्रान्समा कट्टरपन्थीको उदय, राजनीतिक ध्रुवीकरणले बढायो सङ्कट

उनीहरूका चुनावी कार्यक्रम तुलना गरिन्छन् र कहिलेकाहिँ प्रारम्भिक निर्वाचनमार्फत उम्मेदवार छनोट प्रक्रियामा पनि सहभागिता जनाइन्छ । 

तर जलवायु सङ्कट, इन्धनको तीव्र मूल्यवृद्धि र अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्वले सिर्जना गरेको चिन्ताजनक वातावरणमा बढ्दो असन्तुष्टिका कारण लाखौँको सङ्ख्यामा चिन्तित र आक्रोशित फ्रान्सेली नागरिक सडकमा उत्रिए ।

शनिबार विभिन्न विरोध आन्दोलनबिच सतहमा एकता देखियो । ती आन्दोलनका साझा राजनीतिक उद्देश्य भने थिएनन् । सन् २०१८ मा विरोध प्रदर्शन सुरु गरेयता जीवनस्तर खस्किँदै गएको अनुभव गरेका ‘यल्लो भेस्ट’ आन्दोलनका केही सदस्य र आफ्नो भविष्यप्रति स्वाभाविक रूपमा चिन्तित विद्यालय तहका विद्यार्थीहरू यसमा सहभागी भए । 

लेकोर्नु सरकारबाट विद्यार्थीहरूले अपेक्षित सहानुभूति र सुझबुझ पाउन सकेका थिएनन् ।

तर सामूहिक स्मृतिमा रहने मुख्य घटना अक्टोबर १७ का प्रदर्शनका क्रममा भड्किएको हिंसाको लहर हुनेछ । थुप्रै व्यापारिक प्रतिष्ठानमा भएको असह्य लुटपाटसँगै फ्रान्सेली गणतन्त्रका प्रतीक र राज्यसत्ताका प्रतिनिधिलाई लक्षित गरेर राजनीतिक हिंसासमेत भयो । 

नगरपालिकाका कार्यालय र प्रिफेक्चर (सरकारी प्रशासनिक कार्यालय) हरू निशानामा परे र केहीमा आगजनी गरियो । शनिबार राति एलिजे दरबारबाट ३०० मिटरभन्दा कम दूरीमा सुरक्षाकर्मी र दङ्गाकारीबीच झडप भयो ।

अर्कोतर्फ, म्याक्रोंले बलियो मध्यमार्गी राजनीतिक शक्ति निर्माण गर्न वा आफ्नै राजनीतिक समूहलाई एकताबद्ध गर्न सकेनन् अथवा त्यसो गर्न चाहेनन् । सन् २०२७ को मे महिनामा म्याक्रों राष्ट्रपति भवनबाट बाहिरिँदा उनी एक्लै मात्र हुने छैनन्, उनीसँग कुनै राजनीतिक आधारसमेत रहने छैन ।

यो हिंसा सन् २०१७ मा इमानुएल म्याक्रों निर्वाचित भएदेखि सुरु भएको निरन्तर राजनीतिक पुनर्संरचनाको एउटा हिस्सा हो । 

विगतमा प्रभावशाली रहेका दुई प्रमुख दल (समाजवादी पार्टी र दक्षिणपन्थी कन्जर्भेटिभ दल ‘ले रेप्युब्लिकँ’)ले पछिल्लो दशकमा आफ्ना राजनीतिक क्षेत्रमा पुनः नेतृत्व स्थापित गर्न सकेका छैनन् ।

अर्कोतर्फ, म्याक्रोंले बलियो मध्यमार्गी राजनीतिक शक्ति निर्माण गर्न वा आफ्नै राजनीतिक समूहलाई एकताबद्ध गर्न सकेनन् अथवा त्यसो गर्न चाहेनन् । अहिले उनको गठबन्धनभित्रकै दुई नेता (मध्यमार्गी दक्षिणपन्थी दल होराइजन्सका एडुआर फिलिप र मध्यमार्गी दल रेनेसाँका गाब्रिएल अतल) उनको उत्तराधिकारी बन्न प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् ।

 सन् २०२७ को मे महिनामा म्याक्रों राष्ट्रपती भवनबाट बाहिरिँदा उनी एक्लै मात्र हुने छैनन्, उनीसँग कुनै राजनीतिक आधारसमेत रहनेछैन ।

• टकरावको राजनीति

यस्तो राजनीतिक वातावरणले कट्टरपन्थी अडानमा आधारित दलहरूको उदयलाई प्रोत्साहन दिएको छ । कुनै समय प्रभावहीन प्रतिपक्षको भूमिकामा सीमित र सत्तामा पुग्ने वास्तविक सम्भावना नभएका अतिदक्षिणपन्थी दल ‘रासेम्बलमाँ नासियोनाल’ (आरएन) र कट्टर वामपन्थी दल ‘ला फ्रान्स इन्सुमिज’ (एलएफआई) अहिले सार्वजनिक बहसमा हाबी भएका छन् ।

यी दुई दलले समाजलाई हेर्ने परस्पर विरोधी दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छन् । अतिदक्षिणपन्थी दलले पहिचानमा आधारित समाजको अवधारणाको समर्थन गर्छ र आप्रवासी तथा आप्रवासी पृष्ठभूमिका मानिसहरूलाई खुलेर कलङ्कित गर्छ ।

कट्टर वामपन्थी दलले भने सन् २०२४ यता सरकारको वैधता र स्थापित व्यवस्थामाथि प्रश्न उठाउँदै आएको छ । उसले ‘सबै कुरालाई द्वन्द्वमा बदल्ने’ अवधारणालाई खुलेर अँगालेको छ र टकरावलाई आफ्नो राजनीतिक दृष्टिकोणको केन्द्रमा राखेको छ ।

यी दुई राजनीतिक शक्तिको प्रभाव यति व्यापक भएको छ कि फ्रान्सेली राजनीतिमा कट्टरपन्थी विचार अहिले केन्द्रीय स्थानमा पुगेको छ । दुवै दलले आ–आफ्नै तरिकाले निर्वाचन जितेमा स्थापित व्यवस्थालाई उलटपुलट पार्ने वाचा गर्छन् ।

 उनीहरूले उठाउने मुद्दा र प्रस्तुत गर्ने भाष्यले राजनीतिक बहसलाई ठूलो हदसम्म आकार दिन्छन् । उनीहरूले द्वन्द्वबाट परिभाषित समाजको चित्र प्रस्तुत गर्दै टकरावको राजनीतिलाई प्रोत्साहन गर्छन् ।

तर आज अतिवामपन्थी समूहले गरेको राजनीतिक हिंसाको सम्पूर्ण जिम्मेवारी एलएफआईका नेता जिन–लुक मेलाँसोंमाथि थोपर्नु गलत हुनेछ । प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले भने यस्तै आरोप लगाएका छन् । 

फ्रान्सभरि शनिबार भएका प्रदर्शनका क्रममा देखिएको हिंसा राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोंको कार्यकालमा राजनीतिक प्रणालीमा आएको परिवर्तनको परिणाम हो । यो अवधिमा समाजलाई द्वन्द्वका रूपमा हेर्ने दृष्टिकोण र टकरावको राजनीतिलाई बढावा दिने कट्टरपन्थी दलहरूको उदय भएको छ ।

तर एलएफआईका नेताहरूले नै अघि सार्दै आएको कट्टरपन्थी विचारले गणतन्त्रका प्रतीक मानिने भवनहरूमा तोडफोड र आगजनी गर्नेहरूलाई पनि प्रभाव पारेको हुन सक्छ । यसलाई बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन ।  त्यसैगरी, आप्रवासी पृष्ठभूमिका जनसङ्ख्याविरुद्ध फैलाइने जातीय तथा नश्लीय कलङ्कको प्रभावलाई पनि बेवास्ता गर्न सकिँदैन ।

• व्यापक सामाजिक आक्रोश

विद्यालयका विद्यार्थीहरूसँग संवाद गर्न नसकेको र सार्वजनिक शान्ति–सुरक्षाको व्यवस्थापनमा अस्थिर तथा असङ्गत नीति अपनाएकोमा सरकार पनि केही हदसम्म जिम्मेवार छ । 

आफ्नो कार्यकालको अन्त्यतिर पुगेका लेकोर्नु अहिले ठूलो वित्तीय सङ्कटको सामना गरिरहेका छन् र उनीसँग संसद्मा बहुमत पनि छैन । आफूलाई ‘पाँचौँ गणतन्त्रका सबैभन्दा कमजोर प्रधानमन्त्री’ बताउने लेकोर्नुसँग अब राजनीतिक वा बजेटसम्बन्धी निर्णय गर्न सक्ने पर्याप्त ठाउँ बाँकी छैन ।

मध्यमार्गी दल मोदेमका पूर्वसांसद जिन–लुई बुरलाँजले सहानुभूतिपूर्वक टिप्पणी गरे, ‘उनी खानीको सुरुङको पछिल्लो भागतिर आफ्ना गाडाहरू धकेलिरहेका छन् ।’ 

देशलाई अझ गहिरो रूपमा विभाजित गर्ने खतरा बोकेको कट्टरपन्थी दलका उम्मेदवार राष्ट्रपति निर्वाचित हुन सक्ने सम्भावनाले फ्रान्सको राजनीतिक भविष्यलाई थप अनिश्चित बनाउँदै छ ।

आगामी दिनहरू एकदम जोखिमपूर्ण छन् । निर्वाचनअघिको यस अवधिमा राष्ट्रपति र सरकारले दैनिक प्रशासनिक कामकाजमा मात्र सीमित रहनुपर्ने हो । तर अहिले उनीहरूले देशभित्र र अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा गम्भीर सङ्कटहरूको सामना गर्नुपरेको छ ।

अत्यन्त कमजोर अवस्थामा रहेका सत्ताधारीहरू एकातिर व्यापक सामाजिक आक्रोश र अर्कोतिर असह्य सार्वजनिक ऋणको दबाबबीच छन् । यस्तो अवस्थामा उनीहरूले विद्यालयका विद्यार्थीहरूको आन्दोलनलाई पनि नियन्त्रणमा राख्नुपर्ने चुनौती छ । 

यी सबै घटनाक्रमलाई रुसी र अमेरिकी सञ्चारमाध्यमले नजिकबाट नियालिरहेका छन् ।

अहिलेको अवस्था अत्यन्त चिन्ताजनक छ । साढे दुई वर्षको राजनीतिक गतिहीनतापछि राष्ट्रपतीय निर्वाचनले स्पष्टता र नयाँ गति प्रदान गर्ने अवसर दिनुपर्ने हो । तर यसको विपरीत, वर्तमान राष्ट्रपतीय कार्यकालको उथलपुथलपूर्ण अन्त्यले निर्वाचनलाई नै प्रभावित पार्ने जोखिम छ ।

टकरावलाई मात्र प्राथमिकता दिने दलहरूले निर्वाचनसम्बन्धी बहसलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिन सक्छन् । त्यस्तो अवस्थामा देशलाई अझ गहिरो रूपमा विभाजित गर्ने खतरा बोकेको कट्टरपन्थी दलका उम्मेदवार राष्ट्रपति निर्वाचित हुन सक्ने सम्भावनाले फ्रान्सको राजनीतिक भविष्यलाई थप अनिश्चित बनाउँदै छ ।